ویژگیهای حکومت و کارگزاران حضرت مهدی(عج) در قرآن و حدیث
ویژگیهای حکومت و کارگزاران حضرت مهدی(عج) در قرآن و حدیث
ویژگیهای حکومت و کارگزاران حضرت مهدی(عج) در قرآن و حدیث
نويسنده: حجةالاسلام محمدعلی حائری
مقدمه
از اینرو در این نوشته برآنیم که ویژگیهای حکومت و کارگزاران حضرت مهدی(عج) را بهطور مختصر از منظر قرآن و حدیث مورد تحقیق و بررسی قرار دهیم.
ماهیّت حکومت جهانی مهدویت
اساساً تاروپود حکومت مادی بر سرمایهاندوزی، مالپرستی و سود بیشتر از هر طریق و ترفندی بناگذاری شده است. و این تاروپود جای عشق به خوبیها، ارزشها، ایثار و مجاهدتها و بالأخره زیبائیهای زندگی را اشغال کرده بهطوری که جامعهی انسانی را از گردونهی خوبیها حذف نموده .
بنابراین حکومت مادی بر این پندار است که دین و امور معنوی در پیوندهای اجتماعی ناکارآمد است و این پندار تا جایی در افکار و اندیشه جامعه بشری ریشه کرده که معتقد است تمدّن و حکومت را باید بدون در نظر گرفتن ارزشها پایهریزی کرد.
استاد شهید مرتضی مطهری در این باره مینویسد: «فکر خدا و زندگی اخروی را باید کنار گذاشت ... باید رأفت و رقت قلب را دور انداخت، رأفت از عجز است. فروتنی و فرمانبرداری از فرومایگی است . حلم و حوصله، عفو و اغماض، از بیهمّتی و مستی است . مردانگی باید اختیار کرد . بشر باید به مرحله مرد برتر برسد، عزم و اراده داشته باشد این است روح حکومت مادی غرب که از باب نمونه به آن اشاره کردیم .»
ولی حکومت جهانی مهدویت که به همّت توانای امام عصر(عج) توسعه و گسترش مییابد براساس وحی و ماهیت دینی جلوهگری میکند دارای چند ویژگی خواهد بود.
1 - عدل و احسان
اجرای عدالت اجتماعی و گسترش آن از بنیادیترین حکومت مهدویّت است که پیامبر اکرم(ص) نیز و امام بعد از آن بر این حقیقت انگشت نهادهاند که امام زمان(عج) خواهد آمد و جهان پر از ظلم و جور را پر از عدل و داد خواهد کرد . بنابراین میتوان گفت سرآغاز انقلاب اجتماعی و حکومت جهانی آن حضرت اجرای عدالت براساس دین است. و این اجرای عدالت نیازمند کارگزاران و کارکنانی عادل و نیکوکار است .
او، ادامهدهندهی راه پیامبران و اولیاء است .
«لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب والمیزان لیقوم الناس بالقسط؛ ما فرستادگان خود را با نشانههای روشن و پیغامهای راست فرستادیم و با ایشان کتاب و ترازو فرستادیم تا مردمان را به دادگری به پا دارند». از اینرو همانطور که پیامبران وظیفه داشتند که برابر کتاب و میزان، مردمان را به دادگری به پا دارند حضرت مهدی(عج) نیز وظیفه دارد بر سیره پیامبران، جامعه انسانی را به دادگری به پا دارد و از نارواها و ستم بازدارد .
«انّ الله یأمر بالعدل والاحسان و ایتاء ذی القربی و ینهی عن الفحشاء والمنکر والبغی ...؛ خدا به عدل و احسان و بخشش به خویشاوندان فرمان میدهد از فحشا و زشتکاری و ستم نهی میکند».
این آیه اصول ارزشهای فردی و اجتماعی را ترسیم کرده و نیز از ضد ارزشها و پلیدیها بازداشته است و این آیه به معنای واقعی و کامل در عصر ظهور پیاده خواهد شد، عدل یعنی نگهداشت دقیق حقوق مردمان و مبارزه فراگیر، و همهسویه با نابرابریها و احسان، جایگاه برتری در میان ارزشهای اجتماعی اسلام دارد که به یک معنا بالاتر از عدالت است. زیرا اگر در هر حکومتی پایههای حقوقی انسانی، براساس عدالت اجتماعی استوار گردد، در این صورت جلوههای احسان و نیکوکاری، فضای جامعه را میآکند.
به فرموده امام علی(ع) عدل قانونی است فراگیر و قابل گسترش «سائس عام» و احسان نیز ارزشی است ویژه: «عارض خاص». وظیفه اولیه در هر حکومت و جامعهای بهخصوص در جامعهی دینی نهادینه کردن بنیادهای اجتماعی براساس عدل است اگر مردم در حکومتی که همهی نهادها و ارکان آن بر هِرم عدل استوار گشته باشند. در آنوقت است که ریشههای نوعدوستی، برادری، مهرورزی، توانا میگردند. همانطور که در ابتدای این فصل اشاره شد ماهیت اصلی حکومت جهانی مهدویت دائرمدار بندگی و عبودیت است، همان که خدای متعال به آن فرمان داده .
«امر الاّ تعبدوا الاّ ایّاه».
عبودیت و بندگی وقتی به اوج میرسد که بنده آنچه را که معبودش از همه چیز بیشتر دوست دارد. در راه پیاده کردن آن تلاش ورزد. اسماعیل بن مسلم میگوید: در محضر امام صادق(ع) بودم که شخصی از آن حضرت پرسید بین این دو آیه: «انّ الله یأمر بالعدل والاحسان» و «امر ربی الّا تعبدوا الاّ ایّاه» چگونه میتوان جمع کرد. حضرت فرمود: «نعم، لیس فی عباده امر الاّ العدل والاحسان» بلی، خداوند برای بندگان خود دستوری ندارد جز اجرای عدالت و عمل به احسان .
بهعبارت دیگر «عدل» نماد فرهنگ اجتماعی اسلام است و «احسان» نماد فرهنگ اخلاقی آن . اگر این دو رکن رکین در جامعه و حکومتی رواج یابد و ساختار اجتماعی آن حکومت بر این دو استوار و پایهریزی گردد دو واقعیت دیگر که از ویژگیهای فرهنگ و حکومت جهانی مهدویت است روشن میگردد.
تراز حکومت حضرت مهدی(عج) عدل است که در پرتوی آن، دیگر ارزشها جایگاه واقعی خود را مییابند.
مرحوم شیخ صدوق در این باره میگوید: «یظهر الله به الأرض من کلّ جور و یقدسها من کل ظلم ... فاذا خرج وضع میزان العدل بین النّاس، فلا یظلم احدٌ احداً.»
در حکومت جهانی حضرت مهدی جهان از هرگونه ستم پاک میشود. آنگاه که ظهور کند، میزان عدل را در میان جامعه بشری بنا خواهد کرد، هیچکس به دیگری ستم روا نخواهد داشت .
2 - استحکام پیوندهای اجتماعی
در آموزههای اسلامی مفاهیم و واژههایی وجود دارد که پیام آنها بنیانگذاری و شکوفاسازی و استحکام روحیه جمعی و اجتماعی است. مانند این کلمات «توادّ» «تراحم» «تعاضد» «تواصی» و از همه گویاتر واژه «تعاون» که خداوند در قرآن بعنوان یک دستور اجتماعی به انسانها میفرماید.
«تعاونوا علی البرّ والتّقوی ولا تعاونوا علی الأثم والعدوان» در نیکوکاری و خویشتنداری یکدیگر را همکاری کنید، در گناه و تجاوز همکاری نکنید ».
بنابراین از آیات و روایات بخوبی استفاده میشود که تعاون بر نیکی و نیکویی، به مفهوم گسترده آن فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی در یکی از ابزارهای تمدّن اسلامی است و روشن است که پیدایش روح جمعی و تعاون ساخته و پرداخته حکومت اسلامی است .
پیدایش این روحیه در جامعه اسلامی، پیشرفتهای مادی و معنوی و توسعه مادی و تکامل معنوی گستردهای بهدنبال دارد و در زمینههای عاطفی و اخلاقی نیز از سازندگی چشمگیری برخوردار است .
استاد مطهری مینویسد: «زنده بودن اجتماع به این است که در افراد آن اجتماع روح اجتماعی و حسن اجتماعی و عاطفه اجتماعی وجود داشته باشد ... یعنی خودت را همواره بهجای دیگران بگذار و برای آنها همان را بپسند که برای خود میپسندی و همان را کراهت داشته باش که برای خویشتن کراهت داری».
همانطور که گفته شد مسئله تعاون نقش حیاتی در تمدّن و جوامع بشری دارد از اینرو در سیره و روش زندگی پیامبر(ص) و امامان معصوم(علیهمالسلام) به نمونههایی برمیخوریم که بر این اصل بلند و بنیادی به روشنی تأکید شده است . در تاریخ آمده که روزی پیامبر(ص) در سفری که همراه یاران بودند در منزلگاهی برای پخت غذا نیاز به هیزم بود پیامبر نیز در این کار همکاری میکند. و یا آن حضرت در کندن خندق در اطراف مدینه برای خود سهمی قرار داد و شروع به کندن میکند .
در سیره امام علی(ع) نیز نمونههایی فراوان دیده میشود که آن حضرت در کارها و حرکتهای جمعی شرکت میجوید. امام صادق(ع) در هنگامهها با مردم همراه میشود که از جمله در زمان خشکسالی مدینه آنچه برای خود ذخیره کرده بود که تا پایان سال به مصرف برساند، به بازار عرضه کرد، که مبادا ذخیرهسازی او به مردم آسیب برساند .
در مدینه، داستان ایثار و تعاون انصار نسبت به مهاجران، آنچنان گویا و روشن است که هرکس اندک آشنایی با آیات قرآن داشته باشد به این حقیقت پی میبرد. قرآن از این روحیه و سیرهی مسلمانان به نیکی و زیبایی یاد میکند و با این شیوه، ساختار حکومت اسلامی را که به دست توانای پیامبر اکرم(ص) و مسلمانان با ایمان و خالص پایهریزی شده، ترسیم میکند .
«والذین تبوء الدار والایمان من قبلهم یحبّون من هاجر الیهم ولا یجدون فی صدورهم حاجة مما اوتوا و یؤثرون علی انفسهم ولو کان بهم خصاصة و من یوق شحّ نفسه فاولئک هم المفلحون؛ کسانی که قبل از ایشان در مدینه و در ایمان جای گرفتند در حالی که هرکس را که بهسوی آنان هجرت کرد دوست میداشتند و در دل خویش نسبت به آنچه داشتند نیازی احساس نمیکردند و دیگران را بر خویش مقدم میداشتند، گرچه آن چیز ویژه ایشان میبود و کسانی که بخل از درون مهار کند، همانا رستگارانند».
خلاصه سخن اینکه این ویژگی در ساختار حکومت اسلامی و شکوفایی آن نقش بنیادی و اساسی داشته است و همین ویژگی در حکومت جهانی حضرت مهدی نیز بهگونهی گسترده پدیدار خواهد شد .
در حکومت جهانی مهدویت ارزشهای انسانی مانند:
ایثار، انساندوستی، تعاون و نوعدوستی، برادری، امدادرسانی آنچنان ریشهدار و از استحکامی برخوردار است که گویی همگی در یک خانواده زندگی میکنند و نیازهای خویش را از جیب و کیسهی یکدیگر بدون مانع برطرف میسازند «من» و «تو» در آن جامعه مفهومی ندارد بلکه آنچه معنا و حقیقت دارد «ما» است که خود را مینمایاند .
«قال اسحاق بن عمار: کنت عند ابی عبدالله(ع) فذکر مواساة الرجل لأخوانه و ما یجب علیهم فدخلنی من ذلک امر عظیم. فقال انما ذلک اذا قام قائمنا وجب علیهم ان یجهزوا اخوانهم و یقووّهم». اسحاق بن عمار میگوید نزد امام صادق(ع) بودم و از یاری و غمخواری هرکس با برادرانش و آنچه بر آنان واجب است سخن به میان آمد
من از این موضوع در شگفت شدم امام(ع) فرمود: این هنگامی است که قائم ما قیام کند، که در آن روزگار بر همگان واجب است یکدیگر را یاری رسانند و یکدیگر را نیرو بخشند. در آخرالزمان، این مکارم اخلاقی و بزرگواریهای انسانی است که پایههای حکومت جهانی اسلام را استحکام میسازند .
اما باقر(ع) میفرماید: «... حتی اذا قائم القائم جاءت المزامله و یأتی الرجل الی کیس اخیه فیأخذ حاجته لا یمنعه».
به هنگام قیام قائم «آل محمد» آنچه دیده میشود دوستی و یگانگی و تعاون و الفت است تا آنجا که هرکس آنچه نیاز دارد، از جیب دیگری برمیدارد، بدون هیچ دشواری و بازدارندهای .
بهراستی تصویر و ترسیم چنین جامعهای چقدر دلپذیر و دلنشین است. زیرا در حکومت و جوامع امروزی بخصوص غیرالهی رقابت و تفوق تنگاتنگ مادی در ساخته و زندگیهای آنان موج میزند و اساس ارزشهای معنوی و کمالات انسانی را دگرگون ساخته و روح جمعی و تعاون و همکاری و برادری را رخت بربسته و جوامع به دو دسته تقسیم شده: جامعههایی که فقیر و گرسنه هستند و هرچه تلاش میکنند به حقوق خویش نمیرسند و مداوم بهطور مستقیم یا غیرمستقیم تحت سلطهی زورمداران و سلطهگران و بالاخره صاحبان قدرت میباشند و هرگز توان خروج از این وضعیت اَسفبار را ندارند. پس همیشه باید تحت سلطه و فرمان آنان باشند .
دستهی دیگر از جوامع صاحبان ثروت و مکنت و قدرتند که چیزی را بنام ارزش و کرامت انسانی نمیشناسند و اصولاً ارزشهای کمالات انسانی را همان ثروت و قدرت و سلطه تعریف میکنند. و این چنین است که در روزگار ما در عصر حکومت جدید متأسفانه سرنوشت بنیآدم را در عصر حاضر همینها بهدست گرفتهاند و برای آنان خط و نشان میکشند.
درست برخلاف آن در حکومت جهانی مهدویت، شیرازه نظام اجتماعی جهان بر تعادل و تعاون دور میزند آنچنان روحیهها پرورش مییابد، غل و غشها و ناخالصیها و خودخواهیها از میان میرود که «مزامله» یعنی دوستیها خالص میگردد، پیوندهای اجتماعی و انسانی براساس تعادل و تعاون، راستی، درستی، یکدلی و یکرنگی استحکام پیدا میکند و خلاصه فرهنگ مهدویت جانها را با تزکیه و افکار و اندیشهها را با تعلیم به پاکی و پاکیزگی سوق میدهد.
3 - برقراری امنیت
بستر زندگی سالم و جامعه صالح و با امنیّت و آرامش را فراهم میسازد.
قهراً جامعهی این چنینی آثار و برکاتی دارد که پیوندهای انسانی و اجتماعی با آرامش و بیتنش شکل میگیرد. تلاشهای اقتصادی با رونق و شادابی انجام میگیرد، رفتارهای ناهنجار اخلاقی و خشونتها و خشمها فروکش میکند، قانونگرایی رواج مییابد. صاحبان ثروت و قدرت خون فرودستان را نمیمکند. فاصله بین دولتمردان و رعیت از بین میرود، میدان برای نقد و نظر فراهم میگردد و کاستیها از روی خیرخواهی گفته میشود. نقطههای قوت دولت مردان بهدور از چاپلوسی و گزافهگویی مطرح میگردد.
همهی افراد جامعه براساس احترام متقابل به یکدیگر نگاه میکنند و به یکدیگر اعتماد میکنند و در نتیجه همگان با احساس مسئولیت همدیگر را نصیحت میکنند.
از مهمترین محصولات امنیّت، پدیدار شدن نشانههای عدالت است و مردم وحدت و همبستگی بیشتری پیدا میکنند و در این صورت است که راههای نفوذ هجومها و شبیخونهای دشمنان داخلی و خارجی را با تمام توان میبندند و آقایی و سربلندی خویش را پاس میدارند.
و یکی از خصائص و ویژگیهای حکومت جهانی مهدویت برقراری امنیت به معنای اعم آن است، همهجا و در همهی موارد ذکر شده، امنیت و آرامش در حد اعلای آن توسعه و گسترش پیدا میکند و در آن حکومت جان و مال و ناموس و آبروی مردمان از هر گزند و آسیبی در امان میماند.
شاید آیهی شریفهی سوره نور بر همین مورد یعنی حکومت جهانی آن حضرت تطبیق پیدا کند.
«ولیبدلّنهم من بعد خوفهم اَمنا».
امام صادق(ع) میفرماید: آیهی شریفه دربارهی حکومت امام زمان است و سپس ادامه میدهند «در آن زمان چندان امنیت بر سراسر جهان گسترده میشود که از هیچ چیز به چیز دیگر، زیان نمیرسد، ترس و وحشتی به چشم نمیخورد. حتی جانوران و حیوانات در بین مردم رفت و آمد میکنند و نسبت به یکدیگر آزاری ندارند.
ایمان نیز که آرامبخشی دلهاست سایه خود را بر جامعهی مهدوی میافکند. فضای آن روز جامعه، سرشار از اعتماد و اطمینان به یکدیگر است. در پرتو کلمه توحید دلها به هم نزدیک و ضریب ناامنیها به صفر میرسد.»
متأسفانه در جامعههای عصر حاضر رقابتهای بیهدف و ناسالمی که بر اثر ترس و عدم اعتماد از یکدیگر بهوجود آمده و درد بیدرمانی است که حکومت امروز آنرا به ارمغان آورده و ملتها را فرا گرفته، ناامنیهای خانوادگی و ناهنجاریهای اجتماعی در اینگونه جامعهها بهخوبی نشان میدهد که دنیای به اصطلاح متمدّن امروز صنعتی و دارای تکنولوژی در برآوردن آرامش روحی و روانی ناتوان بوده است. گرچه توانسته است تا اندازهای زمینه آسایش مادی و جسمی شهروندان را فراهم سازد. این واقعیت ثابت میکند که دنیای انسانها را نمیتوان همیشه و همهجا با قراردادهای اجتماعی بیروح و خشک و بدون پشتوانه معنوی و ایمانی تربیت کرد، تا در آشکار و پنهان حریم حرمت و حقوق دیگران را نگاهدار باشند و همین حقیقت نیاز به آمدن شخص مصلح و رهاییبخش و نجاتدهندهای را که زمینهساز امنیت همهجانبه باشد ثابت میکند.
در عقاید مسلمانان و پیروان حقه محمدی(ص) آن اصلاحگر و نجاتدهنده و امنیتگستر، امام زمان حضرت حجة بن الحسن(ع) است که با قیام و ظهور خود امنیت را توسعه و میگستراند و این نیاز مهم انسانی را به جامعه انسانی ارزانی میدارد و زندگی آرامبخش را برای جهان بشریت فراهم میسازد و با تدبیر چهرهی حکومت هولناک و ترسآلود را به حکومت انسانی و امیدبخش بدل میکند .
4 - ساماندهی اقتصادی
پیامبر(ص) فرمود: «لولا الخبز ما صلّینا ولا صمنا ولا ادّینا فرائض ربّنا»، بدون نان، نه عبادت میتوان کرد و نه روزه میتوان گرفت و نه واجبات دیگر را میتوان انجام داد .
«ثلاثة تحتاج الناس طراً الیها: الامن والعدل والخصب» سه چیز است که همه مردم به آن نیاز دارند: امنیت، عدالت و فراوانی ارزاق .
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}